Хүслийн тухай үлгэр

Хөдөө газар нэг эхнэр, хонь хариулж явтал жаахан хүү нь эхдээ гүйж ирээд:

– Ээж ээ, ээж ээ, үлгэр хэлж аль! гэсэнд ээж нь хүүгийнхээ толгойг илээд үлгэр хэлж эхлэв:

– Эрт урьд цагт хүслийг хангагч чандмань эрдэнэ гэж байдаг байжээ. Тэр эрдэнэ хүний хүссэн юм бүрийг бүтээдэг байжээ. Хүн ямар нэг юмыг хүсвэл тэр хүслээ чандмань эрдэнэд хэлэхийн хамт тэр эрдэнэд гараа хүргэх хэрэгтэй. Тэгвэл сая түүний хүсэл бүтдэг байлаа. Жишээлбэл: Усгүй хөдөө газар халуун зун ам цангавал “Ус хайрла” гэж хэлээд чандмань эрдэнийг баривал ус их элбэгээр урсан гардаг байлаа.

Тэр чандмань эрдэнэд нэг онцгой чанар байсан. Нэг хүн хүслээ илэрхийлэн хэлж байх үед нөгөө хүн тэр эрдэнэд гараа хүргэвэл түрүүчийн хүний хүсэл, чандманийг гартаа барьсан хүнд боловсорч бүтдэг байжээ. Жишээлбэл: Нэг хүн эрдэмтэй болохыг хүсэж тэр хүслээ хэлэх үед өөр хүн тэр чандмань эрдэнэд гараа хүргэвэл гараа тэр эрдэнэд хүргэсэн тэр хүн эрдэмтэй болдог байжээ. Энэ эрдэнийн ачаар түмэн олны санасан хэрэг сэтгэлчлэн бүтэж, амар жаргалтай суудаг болжээ.

Гэтэл нэг муу мангас тэр эрдэнийг хүнээс булаагаад аваачиж гэнээ. Хүн гэдэг амьтан, юм хүсэх эрмэлзэхгүй байж чадахгүй юм. Зовсон зүдэрсэн ард олон хүсэл саналаа илэрхийлж хэлсээр, хүссээр байлаа. Тэгэхэд тэр хүссэн юм бүрийг чандмань эрдэнэ бүтээгээд байлаа. Тэр чандмань эрдэнийн бүтээсэн юм бүрийг мангас аваад л байжээ. Учир нь мангас чандмань эрдэнийг гараас гаргахгүй үргэлж атгаад байжээ.

Тэгээд мангас их эрдэмтэй, юмтай болжээ. Мангас далавчтай болоод нисэж гэнэ. Билгийн нүдтэй болоод далдын юмыг нэвт хардаг болж гэнэ. Мангаст ганцхан сайн сэтгэл дутуу байжээ. Мангас сайн сэтгэлгүй учраас чандмань эрдэнийн чадлыг хүнийг хорлоход хэрэглэдэг болжээ. Тэгээд хүн бүр зовоод, ганц мангас жаргаад байжээ.

Мангасаас тэр эрдэнийг булааж авах гэж олон баатар очиж тулалдсан боловч нэг ч баатар, гайтай мангасыг дийлж чадалгүй байсаар олон он жил өнгөрчээ.

Гэтэл нэг их баатар эр төрж гэнэ. Тэр баатар түмэн хүнтэй нөхөрлөдөг учир тийм их хүчтэй байдаг байжээ. Тэр баатар эр мангасын байгаа газар очоод түүнтэй ноцолдож эрдэнийн хэлтэрхийг булааж аваад иржээ.

Тэр эрдэнийн хэлтэрхий нь бас хүслийг хангах чадалтай байжээ. Тэгээд тэр хүчит баатар сайн сэтгэлтэй тул хэн хүссэн хүнд чандмань эрдэнийн ач хүчийг хүртээлээ. Тэр баатрын аймаг садан, ард олон нь эрдэм ухаантай баялаг чинээлэг болж сайхан жаргаж гэнэ.

– Тэр баатар одоо хаана байна?  гэж хүү нь асуухад
ээжий нь:

– Чиний энгэр дээр байна гэж хүүгийн энгэр дээр байгаа Лениний зурагтай тэмдгийг заав.

– Яасан хачин юм бэ? Тэгвэл тэр чандмань эрдэнийн хэлтэрхий хаа байна?  гэхэд эх нь хэлэв:

– Аа тэр чандмань бол Орос улсад бий. Ленин чинь орос хүн юм шүү хүү минь!  гэжээ.

– Ээж ээ, чандмань эрдэнэ гэж ямар шүү юм байна. Эрдэнийн чулуу юм уу?  гэж хүү нь асуухад эх нь хэлж:

– Аа хүүхээ, хүслийг хангагч чандмань эрдэнэ гэж юмыг бүтээх хүний хөдөлмөрийг хэлж байгаа юм.

– Тэгвэл мангас гэж хэнийг хэлж байна? Тэр хаа байна?  гэхэд эх нь хэлж:

– Мангас энд тэндгүй байна. Чи түүнийг том болсон хойноо мэднэ. Чи хүү минь тэр мангасыг дийлсэн түмэн хүний хүчит баатар шиг эр болоорой гэсэнд:

– Ээж ээ би яавал тийм баатар эр болох вэ?

– Хэн үнэн санаанаас зориглоод, хэн түмэн түмэн ардын төлөө амь биеэ хайрлахгүй зүтгэвэл тэр түмэн сайн нөхөдтэй, түмэн хүний хүчтэй болж их баатар эр болдог юм. Энэ үгийг дуулаад хүү нь:

– Тэгвэл би түм буман хүний хүчийг биедээ шингээсэн их баатар болоод тэр мангастай очиж байлдана. Тэгээд хүслийг хангагч чандмань эрдэнийг бүхлээр нь олж ирээд хүн бүгдийн хүслийг хангана гэж өндөр дуугаар хэлэв.

Тэгэхэд эх нь хэлж:

– Чи урьдаар Ленин яагаад тийм их хүчтэй болсныг олж мэдэх хэрэгтэй. Тэгвэл чи тэр чандмань эрдэнийг олж чадах хүчтэй болно гэжээ.

1946.